Molens

Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel heeft een groot aantal molens onder haar beheer. Maak hieronder een keuze voor meer informatie over de desbetreffende molen.

Het is ook mogelijk om zelf molenaar te worden. Lees verder...

Anjum
De Eendragt
Dokkum
De Hoop
Dokkum
De Zeldenrust
Ezumazijl
De Gans
Hantum
Hantumermolen
Holwerd
De Hoop
Metslawier
De Roptamolen

Anjum
De Eendragt

Met zijn 9 meter hoge stelling en zes zolders is De Eendracht in Anjum de hoogste molen van Dongeradeel. De molenwieken hebben een vlucht van liefst 22,10 meter.

Rond 1757 liet ene Jan Hommes op deze plek een windmolen bouwen, die in 1839 gekocht werd door de familie Turkstra; zij waren bijna 100 jaar lang de molenaars van Anjum.

Op 24 mei 1889 werd de molen tijdens een hevig onweer getroffen door blikseminslag en brandde tot de grond toe af. Molenaar Doeke Turkstra liet van onderdelen van twee sloopmolens uit Leeuwarden een achtkante koren- en pelmolen bouwen: "De Eendragt 1889".

Van 1930 tot 1943 was Ype Dam uit Paesens de molenaar van Anjum. Daarna kwam de molen in het bezit van Binne Brouwer, die in de molen een Kromhout 40 PK gloeikopmotor liet aanbrengen om vaker en meer te kunnen malen. De motor staat nog altijd onder in de molen.

Zoon Goffe Jan Brouwer was de laatste molenaar van Anjum en verkocht de vervallen molen in 1967 aan de gemeente Oost-Dongeradeel.

Na een restauratie in 1971-72 werd de magazijnzolder ingericht als expositieruimte. Daar is het Anjumer molemmuseum gevestigd. Onder in de molen is een VVV-kantoor, waardoor de molen vrijwel elke dag te bezichtigen is.

Meer informatie over deze molen bij Vereniging De Hollandsche Molen.

View the embedded image gallery online at:
http://monumentenbehouddongeradeel.nl/molens#sigFreeId1b2a8a659b

Dokkum
De Hoop

De korenmolen ‘De Hoop’ in Dokkum is een achtkante stellingmolen en werd gebouwd in 1849 door Gerrit P. de Boer; de molen was aanvankelijk ook ingericht als pelmolen. De wieken van ‘De Hoop’ hebben een vlucht van 22,75 meter: daarmee is dit één van de grootste molens van Dongeradeel.

De molen was eigendom van o.a. Dijkstra, Kwint, Kiestra, Kloosterman en Banga tot hij in 1924 in bezit kwam van de uit Groningerland afkomstige Edo Broekema, die de eerste was van drie generaties molenaars Broekema. Zo werd De Hoop in de volksmond bekend als "de molen van Broekema".

Om de molen efficiënter en economischer te laten draaien, met het oog op de concurrentie van de meelfabrieken, werden na de tweede wereldoorlog op de binnenroede Fauël-fokken en Van Bussel-stroomlijnneuzen geplaatst -en op de buitenroede Ten Have-kleppen. In 1949 werd De Hoop voor de eerste keer gerestaureerd en werd het kruiwerk vervangen door het kruiwerk van een korenmolen uit Uithoorn. Na opknapbeurten in 1959 en 1965 werd deze bijna anderhalve eeuw oude molen in 1995 voor de vierde keer gerestaureerd. Onder in de molen is nu een dierenspeciaalzaak gevestigd, terwijl deze op de eerste verdieping een opslag heeft.

In 1999 was dit de eerste molen in Nederland waarin een volledig automatische sprinkler-installatie werd aangebracht in het kader van het pilot-project “Sprinklers in Molens”.

De molen wordt bediend door vrijwillige molenaars en is gratis te bezichtigen wanneer hij draait of op afspraak.

Vrijwillig molenaars ‘De Hoop’:

  • Warner B. Banga: tel. 0519-292139
  • Jan H. Holtkamp: tel. 058-2561553

Meer informatie over deze molen bij Vereniging De Hollandsche Molen.

View the embedded image gallery online at:
http://monumentenbehouddongeradeel.nl/molens#sigFreeIda2ff1a044d

Dokkum
De Zeldenrust

De koren- en pelmolen Zeldenrust in Dokkum is een achtkante stellingmolen met een vlucht van 22 meter. Tot 1861 stond op deze plek de Driepijpstermolen, die toen tot de grond toe afbrandde.

Molenmaker F. van Delden bouwde in opdracht van J. M. Bakker uit Olderker voor 9400 gulden een "Wind Pel-, Rogge- en Weitemolen", die in 1862 de naam Zeldenrust kreeg. Molenaar Bakker heeft lang plezier van zijn nieuwe molen gehad: hij werd liefst 81 jaar en overleed in 1912. Na zijn dood zetten zijn zonen het bedrijf voort tot 1921.

Na de molenaars Lukas Jan Graver en Jan Boomgaardt kwam de molen in 1952 in het bezit van Johan van Tilburg uit Nieuw Weerdinge. Om te kunnen concurreren met de meelfabrieken, werden de roeden voorzien van Ten Have-kleppen en een fok, waardoor de Zeldenrust sneller en vaker kon draaien.

Toch raakte de molen in verval. Een groep Dokkumers richtte toen het Molenfonds op en de gemeente Dokkum kocht de molen. In 1969 was de restauratie klaar en kregen de molenaars Broekema (van De Hoop) ook het wind- en maalrecht van de Zeldenrust.

In 1995 werd de molen opnieuw opgeknapt door de huidige eigenaar, de Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel.

Meer informatie over deze molen bij Vereniging De Hollandsche Molen.

View the embedded image gallery online at:
http://monumentenbehouddongeradeel.nl/molens#sigFreeId290606aed2

Ezumazijl
De Gans

Dit poldermolentje is met een vlucht van slechts 10,60 meter de kleinste molen in Dongeradeel. Toch bemaalde de molen van 1850 tot 1962 tot volle tevredenheid de Kleine Ganzenpolder, waaraan hij ook zijn naam dankt. Vroeger stonden in deze omgeving wel zes van deze kleine poldermolens.

Omstreeks 1850 liet Martinus Aukes Wierda de molen bouwen. Hij was de boer van de "Guozzepôlle", de vlakbij de molen gelegen boerderij.

De molen maalde uit op het Zuider Ee. Na de ruilverkaveling van het Kolkengebied in 1962 had De Gans geen belangrijke betekenis meer. Een elektrisch gemaal nam zijn functie over.

In 1970 en 1995 werd De Gans opgeknapt. Hij is nu eigendom van de Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel en wordt nog regelmatig bemalen door een vrijwilliger.

Meer informatie over deze molen bij Vereniging De Hollandsche Molen.

View the embedded image gallery online at:
http://monumentenbehouddongeradeel.nl/molens#sigFreeIda1545cecb3

Hantum
Hantumermolen

In 1880 werd deze molen, met een vlucht van 22 meter, gebouwd door molenbouwer Van Wierum uit Janum. Op een gedenksteen in de muur is dat nog te lezen.

De onderkant van de molen is een gemetselde muur met drie fraaie ronde vensters. De romp en de kap van de molen zijn van hout, bedekt met riet. Naast de molen stond vroeger een kleine molenaarswoning.

In 1978 en 1994 werd de Hantumermolen gerestaureerd. In 1999 werd in de Hantumermolen een blusleidingsysteem aangelegd, dat daadwerkelijk werd getest in het pilotproject "Sprinklers in Molens".

De molen is eigendom van de Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel en wordt nog regelmatig bemalen door een vrijwilliger.

De Hantumermolen bemaalde vroeger een gebied van wel 480 hectare groot. Nu is dat nog zo'n 100 hectare, maar de molen zorgt er voor dat het elektrische gemaal naast de molen er haast altijd werkeloos bij staat...

Meer informatie over deze molen bij Vereniging De Hollandsche Molen.

View the embedded image gallery online at:
http://monumentenbehouddongeradeel.nl/molens#sigFreeIdbf733149dd

Holwerd
De Hoop

Men denkt dat Holwerd al omstreeks het jaar 1400 een korenmolen had. De achtkante stellingmolen met een vlucht van 23,65 meter die er nu staat is in ieder geval van voor 1713.

In het midden van de 18e eeuw "was het gemaal niet als tevoren" en werkte het bedrijf op 2/3 van zijn kracht. Vermoedelijk zijn toen de rogstenen buiten gebruik gesteld en werkte de molen alleen als pelmolen.

In 1750 werden de rogstenen uit de molen gehaald. Vele molenaars bemaalden de koren- en pelmolen van Holwerd.

Door de snelle opkomst van de meelfabrieken gingen de zaken echter steeds slechter, terwijl de pellerij vooral na 1945 sterk achteruitging.

De eigenaars zagen op den duur geen kans meer om hun bedrijf in stand te houden. In 1954 verkochten molenaars Hoekstra en Feddema de molen, die daarna als opslagplaats gebruikt werd en steeds verder in verval raakte... Op 25 juni 1963 kocht het gemeentebestuur van West-Dongeradeel De Hoop voor 5000 gulden. Hierdoor bleef de molen voor Holwerd behouden.

De Hoop is gerestaureerd in 1967, 1971 en 1994 en wordt regelmatig door vrijwilligers bemalen en als lesmolen gebruikt. Van 1979 tot 1981 vond een herinrichting van het interieur van de molen plaats, waarbij opnieuw de volledige maal- en pelinrichting werd aangebracht.

Meer informatie over deze molen bij Vereniging De Hollandsche Molen.

View the embedded image gallery online at:
http://monumentenbehouddongeradeel.nl/molens#sigFreeId9eed238351

Metslawier
De Roptamolen

De molen van Ropta staat een eindje buiten het dorp Metslawier. De molen is daar in 1836 in opdracht van David Jans Sluiter gebouwd door Romke van der Werf uit Betterwird.

In 1840 blies een zware storm de hele molen, een grondzeiler, in de gracht. Daarna werd er een grotere en steviger achtkantige molen gebouwd: een stelling-molen met een stenen onderstuk. Dit was een 'rogmolen' en men kon er gerst malen en pellen. Boven de ingang werd een steen ingemetseld met de woorden: "Voor vriend en vijand sta 'k geheel, Gods regt beslist een ieders deel".

Andere molenaars op de Ropster molen waren o.a. Sieger Pieter Kits en Jouke en Pieter van der Heide.

Na 1945 gingen de zaken slecht door de opkomst van de meelfabrieken en achteruitgang van de pellerij. Zoals veel molens raakte de Roptamolen in verval.

In 1963 heeft de gemeente Oost-Dongeradeel de vervallen Roptamolen gekocht. De molen stond veilig tussen de gebouwen van het kweekbedrijf Ropta en beschikt nog over een vrijwel intact interieur, omdat hij nooit als opslagruimte gebruikt werd.

In 1966 werd de molen gerestaureerd en in 1996 nog eens opgeknapt door Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel.

Meer informatie over deze molen bij Vereniging De Hollandsche Molen.

View the embedded image gallery online at:
http://monumentenbehouddongeradeel.nl/molens#sigFreeIdb30a4268f6

Donateur worden

Als donateur van de stichting kunt u bijdragen tot het behoud van ons cultureel erfgoed. U bent dan intensief betrokken bij onze stichting middels nieuwsbrieven en speciale open dagen in onze monumenten.

Lees meer...

Colofon

W3C Valid XHTML & CSS | Ontwerp en technische realisatie door J-Media